Bài 23. Hợp chất carbonylHóa học 11 · Kết nối tri thức với cuộc sống

Ghi nhớ trọng tâm

• Hợp chất carbonyl chứa nhóm >C=O. Aldehyde có nhóm −CHO gắn với gốc hydrocarbon hoặc H; ketone có nhóm >C=O gắn với hai gốc hydrocarbon. Aldehyde no, đơn chức, mạch hở: CnH2n+1CHO (n ≥ 0).
• Gọi tên thay thế: aldehyde là tên hydrocarbon bỏ e + al, carbon của −CHO đánh số 1 (ethanal, 3-methylbutanal); ketone là tên hydrocarbon bỏ e + vị trí nhóm C=O + one (propanone, butan-2-one).
• Nhóm C=O phân cực nhưng các phân tử carbonyl không tạo liên kết hydrogen với nhau, nên nhiệt độ sôi thấp hơn alcohol tương ứng, cao hơn hydrocarbon có phân tử khối tương đương; các chất đầu dãy tan tốt trong nước.
• Khử bằng NaBH₄ hoặc LiAlH₄: aldehyde tạo alcohol bậc I, ketone tạo alcohol bậc II. Cộng HCN vào nhóm C=O tạo cyanohydrin, làm tăng thêm một carbon.
• Aldehyde dễ bị oxi hoá: tạo lớp bạc với thuốc thử Tollens, tạo kết tủa đỏ gạch Cu₂O với Cu(OH)₂/NaOH khi đun nóng, làm mất màu nước bromine; ketone không có các phản ứng này.
• Phản ứng iodoform: hợp chất có nhóm CH₃−CO− (như acetone) tác dụng với I₂ trong NaOH tạo kết tủa vàng CHI₃. Formaldehyde dùng sản xuất nhựa, acetone là dung môi quan trọng.