Bài 1. Ester – LipidHóa học 12 · Kết nối tri thức với cuộc sống

Ghi nhớ trọng tâm

• Ester RCOOR' có được khi thay nhóm OH của carboxylic acid bằng nhóm OR'. Ester no, đơn chức, mạch hở có công thức chung CnH2nO2 (n ≥ 2).
• Gọi tên: tên gốc R' (gắn với O) đứng trước, tên gốc acid RCOO (đuôi -ate) đứng sau. CH₃COOC₂H₅ là ethyl acetate, HCOOCH₃ là methyl formate.
• Thủy phân trong acid là thuận nghịch: CH₃COOC₂H₅ + H₂O ⇌ CH₃COOH + C₂H₅OH (H⁺, t°). Trong kiềm là một chiều (xà phòng hóa): CH₃COOC₂H₅ + NaOH → CH₃COONa + C₂H₅OH.
• Ester sôi thấp hơn acid và alcohol có cùng số C vì giữa các phân tử ester không có liên kết hydrogen; ít tan trong nước, nhiều ester có mùi thơm.
• Chất béo là triester của glycerol với acid béo (acid đơn chức, mạch dài không nhánh, số C chẵn): palmitic C₁₅H₃₁COOH, stearic C₁₇H₃₅COOH, oleic C₁₇H₃₃COOH.
• Xà phòng hóa chất béo: (C₁₇H₃₅COO)₃C₃H₅ + 3NaOH → 3C₁₇H₃₅COONa + C₃H₅(OH)₃. Hydrogen hóa dầu: (C₁₇H₃₃COO)₃C₃H₅ + 3H₂ → (C₁₇H₃₅COO)₃C₃H₅ (Ni, t°).